Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
 ΑΘΛΟΣ στην Κρήτη με ανακάλυψη-σταθμό στη γονιδιακή θεραπεία
Γράφει ο Παναγιώτης Γεωργούδης, Τετάρτη 15 Νοεμβρίου 2000

Φως από τον "Μίνωα" στο λαβύρινθο της Γενετικής

Μέθοδο που επιτρέπει τροποποίηση των γενετικά κληρονομήσιμων χαρακτηριστικών του ανθρώπου, με τη μετάθεση γονιδίων, ανακάλυψαν επιστήμονες από την Κρήτη.


Η μέθοδος μπορεί να συμβάλει στην αποκάλυψη της ξεχωριστής λειτουργίας του κάθε γονιδίου, κάτι που θεωρείται η μεγαλύτερη πρόκληση μετά την αποκωδικοποίηση των γονιδίων του ανθρώπου. Αργότερα εκτιμάται ότι θα βοηθήσει σημαντικά και στη γονιδιακή θεραπεία πολλών ασθενειών.
Είναι από τις σημαντικότερες επιστημονικές ανακαλύψεις σε παγκόσμιο επίπεδο, με συνέπειες σε διαφορετικά πεδία ανθρώπινης δραστηριότητας και την πέτυχε πρόσφατη η ομάδα του καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Χαράλαμπου Σαββάκη, στα Εργαστήρια του Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (Ι.Τ.Ε.). Τη σημαντικό αυτό γεγονός που δημοσιοποιούν σήμερα σε παγκόσμια αποκλειστικότητα η "Ελευθεροτυπία" και το διεθνές επιστημονικό περιοδικό μοριακής βιολογίας. "ΕΜΒΟ REPORTS", ερευνητικά πραγματοποιήθηκε
σε σειρά κυττάρων, που προέρχονται από καρκίνωμα του τραχήλου της μήτρας.
Η μετάθεση γονιδίων στον άνθρωπο έγινε με όχημα μεταφοράς το μεταθετό γονίδιο "Μίνως" με βάση το οποίο πριν από τέσσερα χρόνια στα ίδια εργαστήρια του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ι.Τ.Ε είχε επιτευχθεί για πρώτη φορά διεθνώς μεταφορά γονιδίων σε έντομο οικονομικής σημασίας στη μεσογειακή μύγα.
Τώρα ολοκληρώνεται ένας επιστημονικός κύκλος ανακαλύψεων στην Ελλάδα , ιδιαίτερα σημαντικός διεθνώς στο πεδίο της Μοριακής Βιολογίας και της Βιοτεχνολογίας.
Μακροπρόθεσμα τα οφέλη για τον άνθρωπο θα είναι στη γονιδιακή θεραπεία ασθενειών.
Μπορεί να συμβάλει την αποκάλυψη της ξεχωριστής λειτουργίας του κάθε γονιδίου που είναι μεγαλύτερη πρόκληση μετά την αποκωδικοποίηση όλων των γονιδίων του ανθρώπου όπως μας λεει ο κ. Σαββάκης.
Το επιστημονικό αυτό επίτευγμα δεν έχει καμία σχέση με την κλωνοποίηση του ανθρώπου ή του άλλου οργανισμού και δεν μπορεί να συμβάλει σε κάτι τέτοιο, δηλώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Με την ανάπτυξη της μεθόδου όμως είναι τεχνικά εφικτή η τροποποίηση των γενετικά κληρονομήσιμων χαρακτηριστικών του ανθρώπου και η αλλαγή της φυσιογνωμίας του π.χ. η πιθανή δημιουργία εξυπνότερου ανθρώπου , επιλογή με την οποία ο κ. Σαββάκης δηλώνει κατηγορηματικά αντίθετος στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Οι στρατηγικές συνέπειες από το σύνολο της ανακάλυψης αυτής στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και του κυρίαρχου ρόλου που διαδραματίζει η γνώση και ειδικά οι μεγάλες ανακαλύψεις στην ανάπτυξη των νέων οικονομιών, που εδράζονται στις τεχνολογικές καινοτομίες θα είναι καταλυτικές αν τις εκμεταλλευτεί η χώρα μας. Ήδη ευρωπαϊκές πολυεθνικές εταιρείες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον και θα δημιουργηθεί βιοτεχνολογική μονάδα στο Ηράκλειο σε συνεργασία με το ΙΤΕ, η οποία θα παράγει προϊόντα υψηλής τεχνολογίας η οποία θα παράγει προϊόντα υψηλής τεχνολογίας στον τομές της γεωργίας, για καταπολέμηση παρασίτων (δάκος, μεσογειακή μύγα κ.λ.π.), με φιλική χρήση στο περιβάλλον, στη φαρμακολογία κ.λ.π.
Τα εν λόγω προϊόντα θα παρασκευάζονται στο Ηράκλειο από Έλληνες επιστήμονες και τεχνικούς και θα κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία στη Βιοτεχνολογία για να είναι αποτελεσματική, θα χρησιμοποιήσει ως δόρυ της τέτοιες ανακαλύψεις.
Αυτό ακριβώς εννοούσε και το έγκυρο διεθνές έντυπο " Γκάρντιαν" όταν εξήρε μεταξύ άλλων, πριν από δύο χρόνια το έργο του Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ, ενώ το "Nature" το χαρακτήριζε σημαιοφόρο της Ευρωπαϊκής Έρευνας".
Η προηγούμενη ανακάλυψη του κ.Σαββάκη, η μετάθεση γονιδίων σε έντομα είχε προβληθεί από την "Ε", ταυτοχρόνως με το διεθνές επιστημονικό περιοδικό "Σαινς" και είχε αναμεταδοθεί από εκατόν είκοσι έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης σε ολόκληρο τον κόσμο, μερικά εκ των οποίων είναι τα πλέον έγκυρα στον τομέα του διεθνώς.
Πρόσφατα και οι Μπουσκέν και Μπουρτνιέ, επίτροποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα έρευνας τεχνολογίας και περιφερειακής ανάπτυξης αντίστοιχα δήλωσαν ότι το ΙΤΕ είναι πρότυπο μοντέλου ανάπτυξης και λειτουργίας σε κοινοτικό επίπεδο.

Η συνέντευξη

-Κύριε Σαββάκη, πριν από τέσσερα χρόνια πραγματοποιήσατε τη μετάθεση γονιδίου σε έντομα, τώρα
μεταθέσατε γονίδια στον άνθρωπο και στα θηλαστικά.
Πώς έγινε αυτή η ανακάλυψη;
Πώς τα καταφέρατε;

"Αποδείχτηκε ότι ο "Μίνως", εκτός από τα έντομα, μπορεί να λειτουργήσει στα θηλαστικά και στον άνθρωπο. Οι πειραματισμοί έγιναν σε ανθρώπινα κύτταρα που χρησιμοποιούμε σε αυτά τα πειράματα είναι μια λεγόμενη κυτταρική σειρά. Τα πειράματα δεν γίνονται βέβαια σε όλο τον οργανισμό του άνθρωπου αλλά σε μια κυτταρική σειρά.
Η κυτταρική αυτή σειρά είναι απομονωμένα κύτταρα τα οποία μεγαλώνουν και πολλαπλασιάζονται στο εργαστήριο μέσα σε ειδικά θρεπτικά υλικά.
Τέτοιες σειρές υπάρχουν χιλιάδες και χρησιμοποιούνται για την πειραματική ανάλυση ευρύτητα.
Τα κύτταρα τα οποία χρησιμοποιήθηκαν, απομονώθηκαν το 1953 στην Αμερική και προέρχονται από καρκίνωμα του τραχήλου της μήτρας που φέρουν την ονομασία HeLa, που είναι τα αρχικά του ονοματεπώνυμου της γυναίκας από την οποία απομονώθηκαν. Με τα πειράματα που κάναμε σε αυτή τη σειρά γνωρίζουμε πλέον ότι ο "Μίνως" είναι ένας πολύ καλός φορέας για την εισαγωγή γονιδίων στα χρωμοσώματα αυτών των κυττάρων.
Χρησιμοποιώντας τον ''Μίνως".

Τι είναι ο ''Μίνως";

"O "Μίνως" είναι μεταθετό γενετικό στοιχείο, που σημαίνει, ουσιαστικά ένα γονίδιο το οποίο μετακινείται από θέση σε θέση στα χρωμοσώματα. Ο ''Μίνως" είναι ένα μέλος μιας μεγάλης οικογένειας τέτοιων στοιχείων τα οποία παρασιτούν στο DNA ίσως όλων των γνωστών οργανισμών.
Ο "Μίνως" ανακαλύφθηκε και απομονώθηκε στην Κρήτη από ένα είδος του εντόμου της δροσόφιλας και δεν παρασιτεί στο DNA του ανθρώπου".

- Τι εννοούμε επιστημονικά με τον όρο κλώνος;

" Όταν λέμε κλώνο εννοούμε πληθυσμό κυττάρων που προήλθε από ένα μόνο κύτταρο. Καθένα από αυτά τα ιδρυτικά κύτταρα περιείχε ένα αντίγραφο του "Μίνως" σε διαφορετική θέση στο γένωμά του.
Στα πειράματα αυτά ο "Μίνως", χρησιμεύει ως όχημα μεταφοράς ενός άλλου ειδικού γονιδίου-δείκτη.
Ο "Μίνως' μαζί με το γονίδιο-δείκτη, μπορεί να παράγει μια ουσία την οποία μπορούμε να ανιχνεύσουμε ακόμα και σε ζωντανά κύτταρα. Το αν θα παράγει την ανιχνεύσιμη ουσία ή όχι εξαρτάται από το σε ποιο γονίδιο έχει εισχωρήσει. Αν το γονίδιο στο οποίο έχει εισχωρήσει είναι "σιωπηλό" στα κύτταρα HeLa, όπως π.χ., το γονίδιο της αιμοσφαιρίνης η ουσία του γονιδίου-δείκτη δεν θα παραχθεί.
Εάν έχει εισαχθεί δίπλα σε ένα ενεργό γονίδιο, που παράγει μια δομική πρωτείνη του κυττάρου, π.χ. την ακτίνη, η ουσία-δείκτης θα παραχθεί και το σπουδαιότερο είναι π ως αν εισχωρήσει σε ένα γονίδιο το οποίο εκφράζεται μόνο κάτω από ορισμένες συνθήκες, τότε η ουσία-δείκτης θα παράγεται μόνο όταν ισχύουν οι συνθήκες αυτές π.χ. σε ένα γονίδιο που ελέγχει την κυτταρική διαίρεση".

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον άνθρωπο;

" Ότι μπορούμε να ανιχνεύσουμε και να απομονώσουμε γονίδια με βάση τη λειτουργία τους.
Η σημαντικότερη πρόκληση μετά την αποκωδικοποίηση όλων των γονιδίων του ανθρώπου θα είναι η αποκάλυψη της ξεχωριστής λειτουργίας του κάθε γονιδίου".

"Θα τα ξεχωρίσουμε"

Ο "Μίνως" μπορεί λοιπόν να αποτελέσει τη βάση μιας μεθοδολογίας παγίδευσης γονιδίων με την οποία μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα γονίδια με κριτήριο τη συγκεκριμένη λειτουργία τους.
Εναλλακτικοί τρόποι χαρακτηρισμού γονιδίων υπάρχουν βέβαια, αλλά η μέθοδος παγίδευσης γονιδίων είναι σε πολλές περιπτώσεις ταχύτερη και πιο αποτελεσματική. Θα αποτελέσει άλλο ένα βέλος στη φαρέτρα που έχουμε για να κατανοήσουμε τη λειτουργία των γονιδίων".

- Ποιες άλλες εφαρμογές νομίζετε ότι θα υπάρξουν σε όφελος του άνθρωπου;

"Ίσως, μακροπρόθεσμα, στον τομέα της γονιδιακής θεραπείας.
Ελπίζουμε ότι ο "Μίνως" θα είναι ενεργός και σε άλλα θηλαστικά με κυριότερο το ποντίκι, που είναι το πειραματόζωο το πιο κοντινό στον άνθρωπο εξελικτικά. Στον ποντικό θα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί
ο "Μίνως", σε πειράματα με ολόκληρα ζώα ώστε να διευρυνθούν περισσότερο οι δυνατότητές μας από αυτές που επιτρέπουν οι κυτταρικές σειρές".

- Το ερώτημα κάθε ανθρώπου κύριε Σαββάκη είναι κατά πόσο η μέθοδος σας μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην κλωνοποίηση ανθρώπων;

" Όχι. Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε στην κλωνοποίηση ανθρώπων, ούτε άλλων ζώων ούτε φυτών.
Η μέθοδος είναι τεχνική μεταφοράς γονιδίων δηλαδή μικρών σχετικά τμημάτων DNA, και όχι κλωνοποίησης, που σημαίνει ανάπτυξη ενός πλήρους οργανισμού, π.χ. μωρού, από ένα σημαντικό κύτταρο του άνθρωπου".

- Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον άνθρωπο με σκοπό αλλαγές των γενετικών του χαρακτηριστικών, που είναι κληρονομήσιμες; Για παράδειγμα, αν βρεθεί ένα γονίδιο που κάνει τους κατόχους του εξυπνότερους, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο "Μίνως" ως φορέας γενετικής τροποποίησης με σκοπό την αναβάθμση" του είδους μας;

" Όχι βέβαια. Αν και είναι τεχνικά εφικτές τέτοιες επεμβάσεις είναι ηθικά απαράδεκτες και πιστεύω παράνομες".


[ back ]