Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ DNA
ΕΘΝΟΣ, 2 Ιουλίου 2000


Εργαλείο για ιατρικά άλματα

7 νέοι "δρόμοι" ανοίγουν κατά τον Στ. Αλαχιώτη

Εφαρμογές στην παραγωγή οργάνων για μεταμοσχεύσεις, έξυπνα φάρμακα νέας γενιάς, εμβόλια, δραστικά αντιβιοτικά, τεστ πατρότητας, αλλά και νέες αποτελεσματικές τεχνικές στη διαλεύκανση υποθέσεων στην εγκληματολογία, βλέπει για το προσεχές μέλλον να μπαίνουν στη ζωή μας, μετά τη χαρτογράφηση του DNA ο καθηγητής Γενετικής, πρύτανης στο πανεπιστήμιο Πατρών Σταμάτης Αλαχιώτης.
Ειδικότερα, ο καθηγητής Στ. Αλαχιώτης, επισημαίνει 7 κύρια σημεία, που είναι:
1. Με τη χαρτογράφηση γονιδίων κατανοήσαμε τη δομή τους.
Τώρα πάμε να κατανοήσουμε και τη λειτουργία τους ένα θέμα πολύ πιο δύσκολο. Να προχωρήσουμε στη συσχέτιση γονιδίων και γενετικών ασθενειών για να καταλήξουμε σε αυτό που λέμε γονιδιακή θεραπεία. Με την κατανόηση της λειτουργίας θα κατανοήσουμε και πως διαφοροποιείται σε κάθε άνθρωπο. Έτσι θα μπορούμε να παρέμβουμε, να χρησιμοποιήσουμε τα αρχέγονα βλαστικά κύτταρα και να δημιουργήσουμε όργανα που θα χρησιμοποιηθούν για μεταμοσχεύσεις.
2. Με τη χαρτογράφηση του γονιδιώματος θα παράγουμε φάρμακα νέας γενιάς και εξατομικευμένα, αφού ο κάθε άνθρωπος είναι μια μοναδική οντότητα. Παράδειγμα η υπερχοληστεριναιμία, που έχει ποικίλη γενετική βάση και πολλές περιπτώσεις είναι διαφορετικές από άλλες. Επομένως, πρέπει να αντιμετωπίζεται ανάλογη με την μετάλλαξη που προκαλεί την πάθηση.
3. Καλύτερη και έγκαιρη διάγνωση ασθενειών.
Εφόσον θα υπάρξει αντιστοίχηση γονίδιων και ασθενειών μπορεί κανείς να δει εάν έχει μέσα του γονιδιακές παραλλαγές με εκδήλωση ασθενειών στο μέλλον.
4. Δημιουργία εμβολίων. Νέα ισχυρά εμβόλια με δεδομένη τη γνώση λειτουργίας των γονιδίων. Γνωρίζοντας το σενάριο της ζωής και πως λειτουργεί ο μηχανισμός ανάπτυξης μπορούμε να παρέμβουμε και να τον θωρακίσουμε.

Τεστ πατρότητας
5. Η γνώση αυτή θα χρησιμοποιηθεί στην εγκληματολογία, στον ιατροδικαστικό έλεγχο ακόμα και σον έλεγχο πατρότητας. Δηλαδή μπορεί να γίνονται αναλύσεις για την ταυτοποίηση υποψήφιων ένοχων (όπως στην 17 Ν) αλλά και τεστ πατρότητας.
6. Θα κατανοήσουμε την εξελικτική προέλευση του ανθρώπου. Πως δηλαδή εξελίχθηκε ο άνθρωπος στο πέρασμα του χρόνου. Ένα συναρπαστικό ταξίδι στην ιστορία της γέννησης των απώτατων προγόνων μας. Επίσης να συσχετίσουμε τη γνώση αυτή με αντίστοιχη άλλων οργανισμών και ειδών. Να συμπεράνουμε για εξελικτικές συγγένειες και τον ρυθμό ανάπτυξης. Μπορούμε να μάθουμε ακόμα και για την κατανομή του ανθρώπου στις διάφορες ηπείρους, πως αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν οι πληθυσμοί.
7. Με τη μεθοδολογία αυτή θα μάθουμε το γονιδίωμα μολυσματικών μικροοργανισμών και να δημιουργήσουμε αντιβιοτικά νέας γενιάς. Παράδειγμα: Το γονιδίωμα ενός βακτηρίου που προκαλεί μολύνσεις στον άνθρωπο και είναι ανθεκτικό σε πολλά αντιβιοτικά. Τώρα μπορούμε να ανακαλύψουμε νέους στόχους όπου θα δράσουν τα αντιβιοτικά.


Γρήγορη και αλάνθαστη θα είναι η διάγνωση
Πέντε μεγάλες ωφέλειες, αλλά και δύο μεγάλα διλήμματα, μας επιφυλάσσει για το εγγύς μέλλον, η γνώση του γονιδιακού χάρτη τονίζει στο "Έθνος της Κυριακής" η εμβρυολογος-γενετιστής Ελενα Κοντογιάννη, διδάκτωρ του πανεπιστημίου του Λονδίνου, επιστημονική διευθύντρια IVF. Eίναι η ίδια που σε συνεργασία με άλλου ερευνητές (καθ. Α. Κεραμόπουλο και Δ. Μπαλτά) ανίχνευσαν το 1997 τις πρώτες μεταλλάξεις σε Ελληνίδες για τον οικογενή καρκίνο του μαστού στο γονίδιο BRCA1.
"Έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας, μέχρι να φτάσουμε να έχουμε τις εφαρμογές αυτής της σπουδαίας γνώσης", τονίζει η δρ Έλενα Κοντογιάννη. "Γνωρίζουμε, όμως, προς ποιες κατευθύνσεις κινούνται αυτές οι εφαρμογές και είναι:
1.Ακριβής και γρήγορη διάγνωση ασθενειών. Γνωρίζοντας τον γονιδιακό μας χάρτη, μπορούμε να κατανοήσουμε πολύ περισσότερα για μια ασθένεια, στη μοριακή της βάση. Δηλαδή θα ξέρουμε όλα ή τα περισσότερα από τα γονιδια που μας δομούν, οπότε θα είναι δυνατόν να συσχετίσουμε το γονιδιακό προφίλ ενός ατόμου, με την εμφάνιση ή όχι συγκεκριμένων ασθενειών.
Αυτό σημαίνει ότι γνωρίζουμε έτσι την ασθένεια, την παθογένειά της, τη μοριακή της βάση. Για ασθένειες που δεν γνωρίζαμε τη μοριακή τους βάση και δεν είχαμε διάγνωση, τώρα θα μπορούμε να προσφέρουμε και διάγνωση σε μοριακό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι η βασική έρευνα προωθείται με όλα τα επακόλουθα και η διάγνωση γίνεται πολύ πιο γρήγορη, πολύ πιο ακριβής. ¶τομα που είναι φορείς κάποιας ασθένειας, μπορούν να ενημερωθούν για να αποφύγουν π.χ. τη γέννηση ενός παιδιού με γενετική ανωμαλία.
Θα έχουμε για πρώτη φορά τη δυνατότητα να προβλέψουμε από έναν πληθυσμό υγιών ατόμων, ποια από τα άτομα αυτά έχουν υψηλή πιθανότητα να εμφανίσουν μια ασθένεια, έτσι ώστε να εστιάσουμε τα μέτρα πρόληψης ή να απομακρύνουμε άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, με απώτερο σκοπό να αποτρέψουμε την εμφάνιση της νόσου.

Το θέμα της ευγονικής
Αποφυγή των παρενεργειών φαρμάκων. Στην Αμερική μόνο πεθαίνουν 100.000 άνθρωποι το χρόνο και στην Ελλάδα υπολογίζονται 7.000 έως 10.000 άτομα το χρόνο, που περαίνουν από παρενέργειες φαρμάκων. Το 85% των παρενεργειών στα φάρμακα, έχουν γενετική βάση. Αυτό σημαίνει ότι ένα φάρμακο για κάποιον είναι σωτήριο και για κάποιον άλλον μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο έως θανατηφόρο.
Και αυτό εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό, από το γενετικό προφίλ του ανθρώπου. Έτσι, όταν συνταγογραφούμε, θα γνωρίζουμε να γράψουμε εκείνα τα φάρμακα που δεν θα προκαλούν παρενέργειες.
Είμαστε ακόμα στην αρχή. Μόλις έχει ολοκληρωθεί ο γονιδιακός χάρτης. Είναι μερικές μόνο μέχρι στιγμής οι ασθένειες που εφαρμόζουμε προβλεπτική ιατρική. Ακόμα και για το πιο απλό φάρμακο χρειάζεται τουλάχιστο μια 10ετία δοκιμών, ελέγχων κλπ. Για να φτάσει το φάρμακο στην αγορά.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της χαρτογράφησης του ανθρωπίνου γονιδιώματος, που είναι η ικανότητα πρόβλεψης στα υγιή άτομα για πιθανότητα ανάπτυξης ασθένειας, μπορεί να γίνει και το μεγαλύτερο μειονέκτημα, αν αυτή η πληροφορία πέσει στα χέρια είτε ασφαλιστικών φορέων είτε εργοδοσίας είτε στα χέρια οποιουδήποτε που το ενδιαφέρον του δεν είναι η προστασία της υγείας του ατόμου.
Υπάρχει και το θέμα της ευγονικής. Οι πληροφορίες που θα παίρνουμε πλέον από το γονιδιακό χάρτη είναι πάρα πολλές. Και μπορούμε να εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στις γενετικές νόσους, θεωρητικά, θα μπορούσε κάποιος να εστιάσει και στη διάγνωση ή την πιθανή επιλογή ατόμων, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Αυτό κατά τη γνώμη μου θα ήταν λάθος, διότι η ιατρική τεχνολογία, πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για ιατρικούς σκοπούς, να απαλλάξει τον άνθρωπο από το βάρος της ασθένειας, να κρατήσει την καλή του υγεία και όχι να χρησιμοποιείται για σκοπούς ευγονικής.


"Δικαίωμα στην ελπίδα θα έχουν μόνον οι κατέχοντες…"
Μια ευκαιρία για να γίνουμε σοφότεροι… Οι πρώτες αντιδράσεις για το βιβλίο της ζωής που άνοιξε μπροστά στα μάτια της έκθαμβης ανθρωπότητας συνοδεύτηκαν από παρεξηγήσεις, ελπίδες και υπερβολές.
Ο καθηγητής και π. πρύτανης Γιώργος Γραμματικάκης διαλέγει με προσοχή τις λέξεις που συμμετέχουν σε ένα απέραντο χορό νοημάτων γύρω από το DNA.
"Καταρχήν να αποκαταστήσω παρεξηγήσεις που έγιναν γύρω από το θέμα. Πρώτον, δεν πρόκειται για μια ανακάλυψη που συγκρίνεται με τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις του 20ού αιώνα. Ασφαλώς είναι μια εκπληκτική πρόοδος της γνώσης που στηρίζεται όμως ως επί το πλείστον σε εξελίξεις της τεχνικής και των υπολογιστών και όχι τόσο σε πρωτογενή σκέψη.
Όλοι ήξεραν ότι το γονιδίωμα του ανθρώπου αποκρυπτογραφείται και μόνος άγνωστος ήταν ο χρόνος που η προσπάθεια θα έφτανε σε κάποιο ορατό τέλος. Η μεγαλύτερη ανακάλυψη της βιολογίας στον 20ο αιώνα παραμένει η διευκρίνιση της δομής του DNA που έγινε περίπου πριν από τρεις δεκαετίες και άνοιξε τον δρόμο για την σημερινή μεγάλη στιγμή. Δεύτερη παρεξήγηση-που φοβάμαι έχει επηρεάσει και δικαίως πολλούς ανθρώπους-είναι ότι οι ενδεχόμενες θετικές εφαρμογές της αναγνώσεως του γενετικού χαρακτήρα θα αργήσουν.

Υπερβολές του πλανητάρχη
Εγώ τις τοποθετώ σε χρόνο μεγαλύτερο από δυο δεκαετίες και αυτό είναι αισιόδοξο. Είναι λογικό οι πάσχοντες, αλλά και όλοι μας, να εναποθέτουμε πολλές ελπίδες σε αυτό, κάτι που βοηθήθηκε άλλωστε από τις υπερβολές και του προέδρου Κλιντον αλλά και πολλών ΜΜΕ", λεει ο κ. Γραμματικάκης, που θεωρεί βέβαια αναμφισβήτητη τη σημασία του επιτεύγματος.
"Θέλω να τονίσω, επειδή αυτό δεν αναφέρεται συχνά, και έναν άλλο κίνδυνο κοινωνικής σημασίας. Ότι όπως είναι σήμερα τα πράγματα κάθε μελλοντική επέμβαση στο γονιδίωμα το πιθανότερο είναι ότι θα στοιχίζει πολύ ακριβά και φοβούμαι ότι όπως ήδη συμβαίνει σε αλλά πράγματα, δικαίωμα στην ελπίδα θα έχουν μόνο όσοι έχουν και τα οικονομικά μέσα, αφού τα φάρμακα θα είναι πανάκριβα.
Οι κίνδυνοι που αναφέρονται από πολλούς είναι σε απόλυτη συνάρτηση με τις αξίες του πολιτισμού μας-ή τις κοινωνικές- και ιδιαίτερα όταν οι εφαρμογές για το καλό ή το κακό γονιδίωμα θα είναι πιθανόν καθημερινή πράξη. Είναι προφανές ότι εάν επικρατεί και τότε ο σημερινός ατομικισμός, οι περίφημοι νόμοι της αγοράς, αλλά και σημερινές οξύτατες κοινωνικές ανισότητες, οι αρνητικές συνέπειες των σημερινών εξελίξεων θα υπερκεράσουν κατά πολύ τις θετικές.
Είναι σωστό λοιπόν να πανηγυρίζουμε για τα επιτεύγματα της επιστήμης, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να απαιτήσουμε από τον εαυτό μας και τους άλλους ισχυρότερες αξίες ηθικής και πολιτισμού".
"Θέλω να σημειώσω πως είναι επίσης μεγάλη παρεξήγηση ότι λύνονται έτσι προβλήματα που, έχουν να κάνουν με το σύνολο της ανθρώπινης προσωπικότητας. Δεν διαμορφώνεται μόνο από τα γονίδια, αλλά και από παράγοντες παιδείας και κουλτούρας. Με αυτήν την έννοια δεν είναι εύκολο να παραχθούν τέρατα, εκτός εάν αυτό επιζητεί η κοινωνία και οι αξίες της.
Πάντως ο δρόμος είναι μακρύς και επομένως έχουμε καιρό να προβληματισθούμε να πάρουμε τα αναγκαία μέτρα γύρω από την Βιοηθική. Με δυο λόγια, να γίνουμε σοφότεροι.


[ back ]