Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
 Kαρκίνος και γονιμότητα
   Περιδοδικό Info Religion - τεύχος 6ο

Γράφει ο Ανδρέας Μπαζαιός, Μαιευτήρας Γυναικολόγος

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η χρήση ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας για την αντιμετώπιση του καρκίνου έχει θεαματικά αποτελέσματα. Έτσι, όλο και περισσότεροι καρκινοπαθείς θεραπεύονται. Δεν έχει όμως δοθεί επαρκής έμφαση στις αρνητικές επιδράσεις της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας στη γονιμότητα των ατόμων αυτών, που όπως είναι φυσικό μετά την αποθεραπεία τους ενδιαφέρονται για την απόκτηση απογόνων, ώστε να συνεχίσουν τη ζωή τους φυσιολογικά.

Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2001, ένας στους χίλιους ενήλικες θα έχει προσβληθεί από καρκίνο στην παιδική του ηλικία και θα έχει υποβληθεί σε χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία, η οποία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο τη λειτουργία των ωοθηκών ή των όρχεων. Περίπου το 60% των ατόμων που υποβάλλονται σε τέτοιου είδους θεραπεία παρουσιάζουν παροδικό ή μόνιμο πρόβλημα στειρότητας. Αυτό εξαρτάται τόσο από το είδος των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται όσο και από τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας, καθώς και από την ηλικία των ασθενών, με μεγαλύτερες πιθανότητες για μόνιμη στείρωση όταν αυτοί είναι άνω των σαράντα ετών. Συγκεκριμένα για τις γυναίκες, κάποια φάρμακα, όπως η κυκλοφωσφαμίδη που χρησιμοποιείται στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, μπορεί να διακόψει τον φυσιολογικό κύκλο των γυναικών σε ποσοστό άνω του 20% για γυναίκες κάτω των 40 ετών και έως και 75% των γυναικών που είναι μεγαλύτερες των 40 ετών.

Παρόμοια αποτελέσματα μπορεί να έχουν και άλλα χημειοθεραπευτικά φάρμακα, όπως και η ακτινοθεραπεία. Για τους καρκινοπαθείς άνδρες οι επιπτώσεις μπορεί να είναι οι ίδιες, αν και υπάρχει πιθανότητα να επανέλθει η σπερματογένεση, ακόμη και οι δύο έτη μετά το τέλος της θεραπείας.

Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι είναι πολύ σημαντικό να προσπαθήσουμε να προφυλάξουμε την αναπαραγωγική ικανότητα των συγκεκριμένων ασθενών πριν αυτοί ξεκινήσουν την κατάλληλη θεραπεία για το ογκολογικό τους πρόβλημα. Για τους άνδρες, η κατάψυξη σπέρματος πριν από την έναρξη της θεραπείας αποτελεί μια σχεδόν πάγια τακτική, έτσι ώστε αν ο άνδρας καταστεί αζωοσπερμικός μετά το πέρας της θεραπείας, να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το κατεψυγμένο σπέρμα προκειμένου να επιτευχθεί κύηση. Κατάψυξη σπέρματος θα μπορούσε να γίνεται και κατά την διάρκεια της χημειοθεραπείας η ακτινοθεραπείας, αφού η σπερματογένεση διαρκεί περίπου τρεις μήνες, κάτι που σημαίνει ότι σπέρμα το οποίο δίνεται κατά την διάρκεια της χημειοθεραπείας έχει αρχίσει να παράγεται τρεις μήνες νωρίτερα έτσι ώστε να μην επηρεάζεται από αυτή.

Εάν χρειαστεί, το σπέρμα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον τόσο για εξωσωματική γονιμοποίηση όσο και για μικρογονιμοποίηση με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Επίσης, κατά τη χορήγηση ακτινοθεραπείας στους άνδρες μπορούν να ληφθούν μέτρα ώστε να καλυφθούν οι όρχεις και να μην προκύψουν βλάβες από την ακτινοθεραπεία.

Όσο και αν τα ανωτέρω αποτελούν πάγια τακτική πλέον για τους άνδρες, για τις γυναίκες τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Μέχρι στιγμής παγκοσμίως ελάχιστες προσπάθειες γίνονται για να δοθεί στις γυναίκες αυτές η δυνατότητα να τεκνοποιήσουν αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία τους.

Παρόλα αυτά υπάρχουν ήδη κάποιες τεχνικές οι οποίες είναι καταξιωμένες και έχουν εξαιρετικά αποτελέσματα .Έτσι, εάν η εξέλιξη της νόσου το επιτρέπει , μπορεί να καθυστερήσει η έναρξη της θεραπείας για τον καρκίνο, ούτως ώστε να μπει η γυναίκα σε έναν κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης με κατάψυξη τω σχηματιζόμενων εμβρύων. Τα έμβρυα αυτά μπορούν να τοποθετηθούν στη μήτρα της γυναίκας αφού αυτή θεραπευτεί από τον καρκίνο. Η πρώτη κύηση από κατεψυγμένα έμβρυα έγινε το 1983 και έκτοτε οι τεχνικές καταψύξεις έχουν προχωρήσει τόσο ώστε τα αποτελέσματα να είναι πολύ καλά. Επίσης εάν η γυναίκα υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση για γυναικολογικό καρκίνο και της αφαιρεθεί η μήτρα, υπάρχει η δυνατότητα τα έμβρυα αυτά να τοποθετηθούν στη μήτρα μιας άλλης γυναίκας , η οποία θα θελήσει να βοηθήσει το ζευγάρι να αποκτήσει παιδιά φέρνοντας σε πέρας την κύηση. Οι περιορισμοί τεχνικής αυτής εντοπίζονται κυρίως σε όγκους όπως αυτοί των μαστών που εξαρτώνται από τα επίπεδα οιστρογόνων του αίματος. Θεωρητικά ο καρκ ίνος του μαστού θα μπορούσε να επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης αφού τα επίπεδα οιστρογόνων στις γυναίκες αυτές φτάνουν σε υψηλά επίπεδα αλλά αυτό δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά. Μια εξαιρετικά ενθαρρυντική νέα τεχνική που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια είναι η κατάψυξη ωαρίων (πρίν αυτά γονιμοποιηθούν σχηματίζοντας έμβρυα), που συνήθως γίνεται σε γυναίκες οι οποίες κατά τη διάγνωση του καρκίνου είναι ανύπαντρες και έτσι τα ωάρια τους δεν μπορούν να γονιμοποιηθούν από το σπέρμα του συζύγου τους. Το 1997 επιτεύχθηκε ανθρώπινη κύηση με χρήση κατεψυγμένων ωαρίων και έκτοτε έχουν αναφερθεί και άλλες τέτοιες κυήσεις. Στην Ελλάδα αυτή η τεχνική δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί με επιτυχία κυρίως λόγω των τεχνικών δυσκολιών αφού τα ωάρια φαίνεται να είναι πολύ πιο ευαίσθητα στην κατάψυξη και απόψυξη απ’ ότι τα σπερματοζωάρια. Μια τρίτη τεχνική, που πρόσφατα έχει εφαρμοσθεί στη Μεγάλη Βρετανία και στις Η.Π.Α., και για πρώτη φορά μπορούμε να την προσφέρουμε και στο Κέντρο μας στην Ελλάδα είναι η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού. Στην περίπτωση αυτή με μια σύντομη ενδοσκοπική επέμβαση (λαπαροσκόπηση) παίρνουμε ένα πολύ μικρό κομμάτι ωοθήκης το οποίο καταψύχουμε. Εάν μετά το πέρας της θεραπείας διαπιστωθεί ότι η γυναίκα έχει απολέσει τον φυσιολογικό της κύκλο (έχει πρακτικά εισέλθει στην εμμηνόπαυση), μπορούμε να αποσύξουμε τον ωοθηκικό ιστό αυτό και να τον επαναεμφυτεύσουμε στο σώμα της γυναίκας. Έχει παρατηρηθεί ότι έχει επανέλθει ο φυσιολογικός κύκλος έπειτα από αυτή τη διαδικασία, τόσο στα ζώα όσο και στον άνθρωπο. Έχει μάλιστα παρατηρηθεί ότι σε κομμάτι ωοθηκικού ιστού που επανεμφυτεύτηκε σε γυναίκα αναπατύχθηκε ωοθυλάκιο αν και ακόμα δεν έχει επιτευχθεί παγκοσμίως κύηση με αυτόν τρόπο σε άνθρωπο. Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη τεχνική.

Έχει επίσης υπάρξει εξέλιξη και στις χειρουργικές τεχνικές που εφαρμόζονται, όπως σε γυναίκες οι οποίες έχουν αρχικό στάδιο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και στην προκειμένη περίπτωση έχει εφαρμοστεί εκτεταμένη αφαίρεση του τραχήλου(κατώτερο 1/3 της μήτρας), αλλά με διατήρηση του σώματος της μήτρας εντός του οποίου εξελίσσεται μια ενδεχόμενη κύηση σε απώτερο στάδιο. Η παλαιότερη χειρουργική τεχνική σε αυτή την περίπτωση επέβαλε τη ριζική υστερεκτομή (αφαίρεση της μήτρας). Έχουν επίσης εφαρμοστεί πολλές τεχνικές για την προστασία των ωοθηκών, έτσι ώστε αυτές να είναι εκτός πεδίου ακτινοβόλησης σε περίπτωση που η γυναίκα υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία την περιοχή της πυέλου. Εάν δεν ληφθούν τα μέτρα αυτά είναι σχεδόν βέβαιο ότι η ακτινοθεραπεία θα καταστρέψει ολοκληρωτικά τις ωοθήκες. Όσα προαναφέρθηκαν αποδεικνύουν ότι οι εξελίξεις στον χώρο αυτό είναι ραγδαίες, αλλά πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός για το πώς τις εφαρμόζει, διότι οι τεχνικές αυτές θέτουν διλήμματα, κυρίως ηθικά και νομικά.

Έτσι υπάρχει πιθανότητα, εάν η θεραπεία για τον καρκίνο δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα και χαθεί η μάχη για τη ζωή να τεθεί μεγάλο ηθικό και νομικό ζήτημα για την τύχη του γενετικού ιστού του θανόντος ή του θανούσης. Υπάρχει προηγούμενη περίπτωση στη Μεγάλη Βρετανία όπου μια γυναίκα ζήτησε να χρησιμοποίηση το σπέρμα του πρώην συζύγου της που ήδη έχει πεθάνει για να μείνει έγκυος. Με τη νομοθεσία της εποχής εκείνης αυτό δεν μπορούσε να γίνει.

Η γυναίκα πήγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και τελικά της δόθηκε η δυνατότητα να χρησιμοποιήσει το σπέρμα αυτό στο Βέλγιο. Πριν από περίπου ενάμιση χρόνο έφερε στον κόσμο ένα υγιέστατο παιδάκι. Επειδή ζούμε στην εποχή της Ενωμένης Ευρώπης και οι νόμοι από χώρα σε χώρα διαφέρουν είναι εμφανές ότι ευχής έργο θα ήταν νόμος να προβλέπει τι πρέπει να γίνει στις περιπτώσεις αυτές όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά ενδεχομένως και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αν όχι παγκόσμιο. Συμπερασματικά θα ήθελα να τονίσω πόσο σημαντικό είναι να αντιληφθούν τόσο οι ιατροί όσο και οι ασθενείς, ότι πλέον η ζωή δεν σταματά την ημέρα που γίνεται η διάγνωση του καρκίνου. Έτσι οφείλουμε όλοι μας να σκεφτόμαστε τι θα γίνει αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία του καρκίνου με επιτυχία. Οι τεχνικές έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ ώστε ακόμη και οι ασθενείς καταστούν στείροι μετά τη θεραπεία, θα μπορέσουν πιθανώς να τεκνοποιήσουν, εάν έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα.

[ back ]