Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
 Γονιμότητα ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ 2000
   Γράφει η Ελένη Κοντογιάννη εμβρυολόγος - γενετιστής - Τετάρτη 29 Δεκεμβρίου 1999 "Ελεύθερος Τύπος"

Το αύριο, σήμερα εις υγείαν

Τα τελευταία χρόνια οι εξελίξεις στην αναπαραγωγική ιατρική έχουν βοηθήσει ένα πολύ μεγάλο αριθμό ζευγαριών να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί, που χωρίς τη βοήθεια της επιστήμης δεν θα μπορούσαν στη γενετική έχει επαναστατικά αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την υπογονιμότητα.

Δυστυχώς οι πρόοδοι στην αναπαραγωγική ιατρική έχουν πυροδοτηθεί από τη συνεχώς αυξανόμενη υπογονιμότητα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η υπογονιμότητα που συμβαίνει παγκοσμίως στη γονιμότητα δεν ισχύει μόνο για τον άνθρωπο αλλά και για πολλά είδη ζώων. Μελέτες που έχουν γίνει δείχνουν ότι υπήρξε πτώση του σπέρματος κατά περίπου 40% μέσα σε 4 δεκαετίες από τα 1950 έως το 1990.

Οι μελέτες αυτές δείχνουν την πτώση της ποσότητας των σπερματοζωαρίων αλλά και της κινητικότητάς τους, καθώς και την αύξηση των ανώμαλων μορφών . Στις εξετάσεις που κάνουμε στην χώρα μας βλέπουμε ότι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων μειώνεται χρόνο με το χρόνο, ενώ παρατηρείται σημαντική αύξηση στο ποσοστό των νέων ανδρών που προέρχονται στα κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης για θεραπεία.

Στο σπέρμα συμβαίνει μια υποβάθμιση της τάξεως του 2% το χρόνο. Αυτό σημαίνει πως μέσα σε λίγες δεκαετίες ο μέσος αριθμός των σπερματοζωαρίων θα βρίσκεται στην κλίμακα του υπογόνιμου ή του άγονου. Η παγκόσμια εικόνα της κατάστασης και οι έρευνες για της αιτίες που την προκαλούν τυγχάνουν αυτή τη στιγμή προτεραιότητας στη παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Οι νέες τεχνικές της εξωσωματικής γονιμοποίησης και ειδικά της μικρογονιμοποίησης προσφέρουν λύση στα ζευγάρια με πρόβλημα αντρικής στειρότητας αλλά δεν αποτελεί λύση η χρήση μεθόδων εξωσωματικής γονιμοποίησης σε ολόκληρο τον πληθυσμό.

Ο Robert Edwards που είναι ο πρωτεργάτης της εξωσωματικής γονιμοποίησης έχει αναφέρει ότι εάν ήταν δυνατή η κατάψυξη των ωαρίων τότε πολλές γυναίκες θα επέλεγαν να καταψύξουν τα ωάριά τους σε νεαρή ηλικία και να τα χρησιμοποιήσουν αργότερα να τα κυοφορήσουν σε μια ηλικία που θα θεωρούσαν αυτές ως ιδανική. Το όνειρο του απέχει πολύ από την σημαντική πραγματικότητα.

Η κατάψυξη των ωαρίων μιας γυναίκας σήμερα είναι εφικτή αλλά τα ποσοστά επιτυχίας για την ώρα είναι πολύ μικρά. Οι πιο πρόσφατες επιστημονικές ανακοινώσεις δείχνουν ότι από τα 10 ωάρια που θα καταψυχθούν τα 1ή τα 2 πιθανώς να γονιμοποιηθούν και αν αυτά μεταφερθούν στη μήτρα θα υπάρχει μόνο 30% εμφύτευσης και εγκυμοσύνης Η έρευνα πάνω στο συγκεκριμένο τομέα της κατάψυξης ωαρίων συνεχίζεται με ταχύτατους ρυθμούς αλλά ακόμα δεν είναι μια μέθοδος που μπορεί να προταθεί σαν μέθοδος ρουτίνας στις γυναίκες.

Γενετική

Στη δυνατότητα διατήρησης της αναπαραγωγικής ικανότητας και σε μεγαλύτερη ηλικία η γενετική δίνει μερικές ενδιαφέρουσες προτάσεις. Έχει ανακοινωθεί τον τελευταίο χρόνο η δημιουργία ενός διαγονιδιακού ποντικού (δηλαδή ενός ποντικιού στον οποίο έχουν εισαχθεί και άλλα γονίδια εκτός από τα δικά του ο οποίος δεν εμφανίζει εμμηνόπαυση και δημιουργεί τα ωάρια μέχρι το τέλος της ζωής του. Μια τέτοια προοπτική, βέβαια βρίσκεται πολύ μακριά από την εφαρμογή της στον άνθρωπο αλλά με την χαρτογράφηση του γονιδιώματος μας θα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για τους μηχανισμούς που ελέγχουν την γονιμότητα.

Μια άλλη μέθοδος εκτός από την κατάψυξη ωαρίων, η οποία μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες μιας γυναίκας άνω των 35 να αποκτήσει ένα υγιές παιδί είναι η μέθοδος της προεμφυτευτικής διάγνωσης. Όσο αυξάνεται η ηλικία της μητέρας, η πιθανότητα εμφάνισης χρωμοσωματικών ανωμαλιών το έμβρυο μεγαλώνει και αυτή είναι μια από τις αιτίες που η πιθανότητα εγκυμοσύνης είναι χαμηλότερη σε γυναίκες άνω των 35. Ένας από τους παράγοντες που ευθύνεται είναι οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες των εμβρύων. Σήμερα είναι δυνατόν να γίνει γενετικός έλεγχος στα έμβρυα πριν από την μεταφορά τους στη μήτρα της μητέρας (κατά τη διάρκεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης), έτσι ώστε να μεταφέρουμε στη μητέρα μόνο τα έμβρυα τα οποία έχουν φυσιολογικά χρωμοσώματα. Η δυνατότητα αυτή μας επιτρέπει όχι μόνο να εμφυτεύσουμε στη μητέρα ένα έμβρυο το οποίο δεν θα πάσχει από μια συγκεκριμένη γενετική ασθένεια, όπως για παράδειγμα το σύνδρομο του Down, και έτσι να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι η εγκυμοσύνη έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να εξελιχθεί φυσιολογικά αλλά και αυξάνουμε την πιθανότητα εγκυμοσύνης μιας και μεταφέρονται στη μήτρα μόνο έμβρυα που έχουν ελιχθεί για τις συχνότερες γενετικές ανωμαλίες.

Πρόσφατα δύο άλλες νέες μέθοδοι είδαν το φως της δημοσιότητας. Πρίν από 2 μήνες έγινε εφικτή η μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού. Ο ωοθηκικός ιστός αυτός έχει ληφθεί από μια τριαντάχρονη γυναίκα είχε καταψυχθεί και μετά επανεμφυτεύτηκε στο σώμα της όταν πια οι ωοθήκες της δεν λειτουργούσαν. Με κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή σε ωοθήκες διεγέρθηκαν ώστε να φτάσουν στο στάδιο της ωορρηξίας.

Θεωρητικά η επιτυχής μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού μπορεί να οδηγήσει μια πληθώρα διαφορετικών θεραπειών για γυναίκες οι οποίες είτε υποφέρουν από πρόωρη εμμηνόπαυση είτε (λόγω θεραπειών όπως η χημειοθεραπεία) έχουν την γονιμότητα τους. Επίσης η διαδικασία της μεταμόσχευσης ωοθηκικού ιστού θα μπορούσαν να καθυστερήσει την εμμηνόπαυση στις μεγαλύτερες γυναίκες επιτρέποντας τους να κάνουν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία. Εάν η μέθοδος αποδειχθεί αποτελεσματική, ίσως να ήταν μια εναλλακτική λύση στην ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT).

Παρότι η θεραπεία συμπεριλαμβάνει τη μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού της ίδιας γυναίκας οι επιστήμονες ελπίζουν ότι στο μέλλον θα μπορέσει να χρησιμοποιηθεί ιστός από δότρια. Για την ώρα οι περιορισμοί της διαδικασίας είναι πολλοί. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι η μεταμόσχευση θα οδηγήσει σε επιτυχημένη εγκυμοσύνη. Παράλληλα με την πρόωρη επιτυχημένη μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού οι επιστήμονες ετοιμάζονται για μια παρόμοια διαδικασία που θα διαφυλάξει τη γονιμότητα των ανδρών πρίν από θεραπεία για καρκίνο. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ένα αγόρι που πρόκειται να ξεκινήσει μια θεραπεία χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία μπορεί να έχει κάνει βιοψία αρχικού ιστού ο οποίος θα καταψυχθεί και θα μεταμοσχευτεί ξανά όταν το παιδί φτάσει στην εφηβεία.

Κλωνοποίηση

Δύο άλλοι τομείς οι οποίοι προσφέρουν ιδιαίτερες ελπίδες για το μέλλον είναι η τεχνολογία των εμβρύων βλαστικών κυττάρων, δηλαδή των "μητρικών" κυττάρων από τα οποία προέρχονται όλοι οι ανθρώπινοι ιστοί πυροδότησε μια σειρά προτάσεων για την αξιοποίηση τους αλλά και μιας σειρά προβληματισμών που προέρχονται από τη χρήση των κυττάρων αυτών. Από τις πιο φιλόδοξες επιστημονικές προσπάθειες αυτή στιγμή είναι ο συνδυασμός των τεχνικών κλωνοποίησης και της τεχνολογίας των βλαστικών κυττάρων. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν την τεχνική κλωνοποίηση όχι για αναπαραγωγικούς σκοπούς αλλά για θεραπευτικούς.

Η επανάσταση της γενετικής και της βιοτεχνολογίας είναι ίσως από τις μεγαλύτερες στην ανθρώπινη ιστορία. Η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος είναι ένα από τα κύρια ερευνητικά έργα, τα οποία έχουν βοηθήσει στην κατανόηση των βασικών μηχανισμών και της αιτιολογίας πολλών ασθενειών.

Σήμερα χαρτογραφούμε με γοργό ρυθμό το γονιδίωμα του ανθρώπου και σε λίγα χρόνια, ίσως και πρίν από το 2003 αναμένεται να ολοκληρωθεί χαρτογράφηση ολόκληρου του γονιδιώματος. Η ανακάλυψη των μηχανισμών της παθογένειας των νοσημάτων σε μοριακά επίπεδα υπόσχεται πολλά στην πρόληψη και στη θεραπεία ενός μεγαλύτερου φάσματος ασθενειών. Η μοριακή ιατρική είναι ένας καινούργιος κλάδος, ο οποίος αναφέρεται στην κατανόηση πια της παθογένειας των νοσημάτων στο μοριακό επίπεδο.

[ back ]