Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
  Το θαύμα της γενετικής
   Ιούλιος 1999, Τηλέραμα

Είναι δυνατόν ένα παιδί να έχει δύο μαμάδες και όχι πατέρα; Είναι δυνατόν να γνωρίζουμε από την ώρα που γεννιόμαστε αν σε κάποια φάση της ζωής μας θα μας χτυπήσει πισώπλατα ο καρκίνος; Μπορεί κανείς να αποκλείσει το γεγονός ότι το παιδί που θα γεννήσει δεν θα υποφέρει από νοητική στέρηση; Μπορούν δύο άνθρωποι, που φέρουν το στίγμα της μεσογειακής αναιμίας, να μη γεννήσουν ποτέ το παιδί, φορέα της νόσου; Κι όμως, ναι!

Γράφει η ΑΝΝΑ ΞΕΝΟΥ

Αυτά και άλλα πολλά δύσκολα ερωτήματα απασχόλησαν τους επιστήμονες στο 3ο Βαλκανικό Συνέδριο Γενετικής Ανθρώπου, που έγινε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη. Οι Έλληνες γενετιστές συμμετέχουν σημαντικά στην εξέλιξη της επιστήμης, παρά τη χαμηλή κρατική επιχορήγηση για έρευνα. Τα μηνύματα είναι αισιόδοξα. Όλα όσα κάποτε σκεφθήκαμε, ευχηθήκαμε, ή θεωρήσαμε αστεία σύντομα μπορεί να γίνουν πραγματικότητα. Γιατί όλα μοιάζουν εφικτά στον θαυμαστό κόσμο της γενετικής. Ίσως γι' αυτό οι απανταχού γενετιστές δεν αποκλείουν πια τίποτα για το πού μπορεί να οδηγήσει η εξέλιξη της επιστήμης τους. Κάθε στιγμή που περνούν στα εργαστήριά τους, τους φέρνει πιο κοντά στη λύση του μυστηρίου της ζωής. Κι εμάς, τους κοινούς θνητούς, πιο κοντά στο θαύμα.

Τι είναι η γενετική;
Είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη δομή, τη λειτουργία και το μηχανισμό του γενετικού υλικού. Μελετά κάθε πληροφορία που βρίσκεται "χαραγμένη" στο γενετικό υλικό ανθρώπων και ζώων. Το γενετικό υλικό σε μορφολογικό επίπεδο αποτελείται από τα χρωμοσώματα, τα μικρά σχήματα που φαίνονται στον πυρήνα κάθε κυττάρου. Το χημικό συστατικό των χρωμοσωμάτων είναι το DNA. Σε ένα τρίτο επίπεδο, το γενετικό υλικό απαρτίζεται από τα γονίδια και τα συστατικά τους. Αυτό το υλικό είναι που καθορίζει όλα τα εξωτερικά και εσωτερικά χαρακτηριστικά μας. Από το τι ύψος έχουμε, τι χρώμα είναι τα μάτια και τα μαλλιά μας, έως το εάν είμαστε μελλοντικά θύματα κάποιας μορφής καρκίνου, ή κάποιας κληρονομικής ασθένειας. Είναι σαν ένα κείμενο που έχει γραφτεί εν αγνοία μας από την ίδια την Φύση. Το σύνολο αυτού του γενετικού κειμένου είναι αυτό που λέμε γενετικός κώδικας.

Όταν, τη δεκαετία του '60, οι επιστήμονες κατόρθωσαν να διεισδύσουν στο DNA και να αποκρυπτογραφήσουν ορισμένες από τις πληροφορίες του για μας, όλοι πίστεψαν ότι μια νέα εποχή είχε ανατείλει για την ανθρωπότητα. Και δεν είχαν άδικο! Τα βήματα της προόδου ήταν πλέον αλματώδη και μια σειρά ανακαλύψεων και αποκαλύψεων ήρθαν για να επιβεβαιώσουν ότι ο άνθρωπος είναι η πολυπλοκότερη και η τελειότερη μηχανή που δημιούργησε η Φύση. Οι προσπάθειες των επιστημόνων επικεντρώθηκαν στο πως θα προληφθούν ασθένειες που κάποτε γιατρεύονταν μόνο με τα ξόρκια και πώς θα απαλλαχθεί το ανθρώπινο είδος από τις μικρές ατέλειες που του φόρτωσαν οι αιώνες. Τώρα πια οι επιστήμονες λένε με σιγουριά ότι με την αυγή της νέας χιλιετίας αρχίζει ένας κύκλος επιτευγμάτων που θα κάνει τη ζωή των ανθρώπων ευκολότερη.

Πώς; Η γενετική μας φέρνει πολύ κοντά στην εποχή που κάθε άνθρωπος θα γεννιέται πια με το ???.ανταλλακτικό του.
Κι αν αυτό φαίνεται σενάριο επιστημονικής φαντασίας, μη βιαστείτε να γελάσετε ειρωνικά. Σκεφτείτε μόνο ότι η επιστημονική φαντασία έδωσε το έναυσμα για πολλές μεγάλες ανακαλύψεις του αιώνα που διανύουμε.

Η πρωτοπόρος Ντόλι
Το διασημότερο πρόβατο στην παγκόσμια ιστορία η Ντόλι, ήταν το αποτέλεσμα μιας σειράς πειραμάτων κλωνοποίησης ζώντος οργανισμού. Τα ερωτηματικά που γεννήθηκαν μαζί της ήταν πολλά. Τα περισσότερα αφορούσαν θέματα ηθικής, ενώ πολλοί δεν δίστασαν να μιλήσουν με τρόμο για μελλοντική δημιουργία πανομοιότυπων ανθρώπων ή υπεράνθρωπων.

Το φάντασμα του ναζιστή γιατρού Μέγκελε και το όραμα του Χίτλερ για την δημιουργία της Αρίας Φυλής ήρθε και πάλι στην επιφάνεια. Η Ντόλι είναι επίσης το πρώτο θηλαστικό που έχει μόνο μητέρα. Πρόσφατα άνοιξε ένας άλλος μεγάλος κύκλος συζητήσεων για το εάν μπορεί η επιστήμη να προχωρήσει στη δημιουργία παιδιών χωρίς πατέρα. Πώς;
Γονιμοποιώντας ένα ωάριο από ένα άλλο ωάριο! Ακούγεται παράδοξο, όχι μόνο σε όσους δεν γνωρίζουν τις εκπληκτικές δυνατότητες της γενετικής, αλλά ίσως και στους ίδιους τους γενετιστές, πολλοί από τους οποίους λένε πως ακόμη απέχουμε πολύ από ένα τέτοιο εγχείρημα. Το ίδιο ακριβώς υποστηρίζουν για την κλωνοποίηση ανθρώπων. Ότι, δηλαδή, ακόμη κι αν ο άνθρωπος μπορούσε να κλωνοποιηθεί, δεν θα γινόταν, κυρίως για λόγους ηθικής. Αυτός, ήταν και ο λόγος που ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, υπέγραψαν σύμφωνο βιοηθικής με το οποίο δεσμεύονται πως δεν θα επιχειρήσουν την κλωνοποίηση ανθρώπου.

Ωστόσο, η Ντόλι άνοιξε το δρόμο για να δοθούν μεγάλα κονδύλια στον ερευνητικό τομέα της κλωνοποίησης. Ήδη στη Μεγάλη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες καλλιεργούνται εμβρυικά κύτταρα και, με τη μέθοδο της κλωνοποίησης, οι επιστήμονες ελπίζουν ότι θα μπορέσουν να δημιουργήσουν ανθρώπινους ιστούς και όργανα, τα οποία θα χρησιμοποιούνται σε μεταμοσχεύσεις. Μ' αυτόν τον τρόπο θα ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος να απορρίπτεται το μόσχευμα από τον οργανισμό, καθώς ο δότης και ο λήπτης θα είναι το ίδιο άτομο και η ιστοσυμβατότητα θα είναι απόλυτη. Και όχι μόνο. Οι επιστήμονες προσπαθούν, μέσω των κυττάρων που αφαιρούν και κατόπιν καλλιεργούν, να δημιουργήσουν κύτταρα-πολεμιστές, θα λέγαμε, τα οποία θα θεραπεύουν ανίατες ασθένειες όταν θα εμφυτεύονται στον άρρωστο οργανισμό από τον οποίο αφαιρέθηκαν. Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας άλλη μορφής θεραπευτικής ιατρικής που δεν θα βασίζεται πια στα φάρμακα που ξέραμε μέχρι σήμερα, αλλά στην "αυτοθεραπεία" του πάσχοντος από τα ίδια κύτταρά του!

Ελένη Κοντογιάννη
Εμβρυολόγος - Γενετίστρια στο Ινστιτούτο Γυναικολογίας υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

"Με την εξωσωματική γονιμοποίηση δεν δίνουμε μόνο δυνατότητα τεκνοποίησης στα ζευγάρια που υποφέρουν από στειρότητα. Αποκλείουμε και την πιθανότητα εμφάνισης γενετικών παθήσεων, όπως μεσογειακή αναιμία, αιμοφιλία, σύνδρομο Down, αλλά και διάφορες μορφές καρκίνου. Όπως, για παράδειγμα, πριν από λίγο καιρό στο Λονδίνο, γνώρισα ένα ζευγάρι με προδιάθεση για καρκίνο του εντέρου. Μάλιστα, η γυναίκα είχε ήδη χάσει πολλά μέλη της οικογένειάς της από τη συγκεκριμένη νόσο. Με τη μέθοδος της εξωσωματικής μεταφέρθηκε στη μήτρα της έμβρυο απαλλαγμένο από το ένοχο γονίδιο.

Η μέθοδος, μετά από τόσα χρόνια επιτυχούς εφαρμογής της, θεωρείται απλή. Οι γιατροί παίρνουν ωάριο και σπερματοζωάριο, είτε από τους ίδιους τους γονείς, είτε από δότη ή δότρια. Τα γονιμοποιούν σε σωλήνα (in Vitro) και κατόπιν τα εμφυτεύουν στη μήτρα. Ωστόσο, σε διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ ωοληψίας και εμβρυομεταφοράς στη μήτρα και ενώ το έμβρυο βρίσκεται στο στάδιο της καλλιέργειας, γίνονται όλες οι απαραίτητες εξετάσεις προεμφυτευτικής διάγνωσης, για καρκίνο, καρδιαγγειακές παθήσεις, μεσογειακή αναιμία κ.λ.π. Έτσι, μόνο τα έμβρυα που είναι φυσιολογικά θα μεταφερθούν για εμφύτευση στη μητέρα και έτσι η μητέρα γλιτώνει από τη δυσάρεστη εμπειρία μιας πιθανής διακοπής κυήσεως μετά από μια βεβαρημένη διάγνωση. Οι διαγνωστικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν ανάλυση χρωμοσωμάτων, βιοχημικά τεστ, υβριδισμό και μοριακή ανάλυση DNA.

Αυτά όμως αφορούν σε περιπτώσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σε περιπτώσεις φυσιολογικής γονιμοποίησης, ο προγεννητικός έλεγχος μπορεί να διαγνώσει τη μεταβίβαση μιας κληρονομικής ασθένειας από τους γονείς στο έμβρυο και το ζευγάρι μπορεί να διακόψει την κύηση. Αυτοί είναι οι μόνοι τρόποι πρόληψης, γιατί για θεραπεία, εκτός από τα όσα γνωρίζει και εφαρμόζει η ιατρική επιστήμη, θα πρέπει να μιλήσουμε για τη γονιδιακή θεραπεία των κληρονομικών νοσημάτων, αλλά ακόμη είναι πολύ νωρίς. Αν και οι προοπτικές είναι ευοίωνες, αλλά μελλοντικά."

[ back ]