Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 


 
  ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ - Τα οφέλη και τα ηθικά διλήμματα

Όλα όσα πρέπει να ξέρετε για το όνειρο που μπορεί να γίνει εφιάλτης

Από την ΑΜΑΛΙΑ ΒΕΒΕΛΑΚΗ

Όταν πριν από τρία χρόνια οι Βρετανοί επιστήμονες του Ινστιτούτου Ρόσλιν ανακοίνωσαν πως είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν τα δύο πρώτα πανομοιότυπα γενετικά προβατάκια "ανοίγοντας" το δρόμο προς τη μαζική παραγωγή κλώνων, ελάχιστοι ήταν εκείνοι που συνειδητοποίησαν τι "ξημέρωνε" στην επιστήμη της Γενετικής για τον επόμενο αιώνα.
Η ανθρωπότητα στάθηκε "μουδιασμένη" μπροστά σε αυτό το αναμφισβήτητα τεράστιο επίτευγμα της επιστήμης, παρακολουθώντας παράλληλα-κι έτσι ξαφνικά-να πυροδοτείται το μέλλον της με "σενάρια" ελπίδας και φρίκης. Η επιστημονική κοινότητα "υποκλίθηκε" στο καινούριο "θαύμα" της, διατυπώνοντας όμως πλήθος ερωτημάτων, ηθικών ενστάσεων και προβληματισμών_και οι κυβερνήσεις έσπευδαν να δημιουργήσουν το νομικό εκείνο πλαίσιο που θα απέκλειε-και θα προστάτευε όσο το δυνατόν από τα σχετικά πειράματα το ανθρώπινο είδος.

Έκτοτε οι εξελίξεις στον τομέα της Γενετικής και της Μοριακής Βιολογίας ήταν τόσο ραγδαίες, που η "απόσταση" μεταξύ του αδύνατου και εφικτού φαίνεται συνεχώς να μικραίνει. Θεωρητικά σήμερα η κλωνοποίηση μας δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε ότι και όπως το θέλουμε-με την προσθήκη γονιδίων που να μεταφέρουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά-από από ζώα με ανθρώπινο DNA και αντίστροφα μέχρι οτιδήποτε άλλο μπορεί να επινοήσει ακόμη και ο πιο άρρωστος εγκέφαλος. Επιπλέον, όμως, ανοίγει τους δρόμους σε νέες τεχνικές της γενετικής μηχανικής, "χαράζει" μονοπάτια για την καλυτέρευση των προιόντων και της ποιότητας ζωής μας και υπόσχεται να δώσει οριστικές λύσεις-και απαντήσεις-για ασθένειες που αποδεκατίζουν την ανθρωπότητα αιώνες τώρα.

Το θέμα ξαναήρθε στην επικαιρότητα όταν στα μέσα της προηγούμενης εβδομάδας το βρετανικό κανάλι BBC ανακοίνωσε πως ο Σκωτσέζος επιστήμονας Ίαν Ουίλμουτ του Ινστιτούτου Ρόσλιν βρίσκεται ήδη σε επαφή με την αμερικανική εταιρεία "Γκέρον Κορπορέισον", που θα χρηματοδοτήσει τα πειράματα πάνω στην κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων για θεραπευτικούς σκοπούς. Παράλληλα και για τους ίδιους σκοπούς-και με τους ίδιους χρηματοδότες θα ξεκινήσουν και τα πειράματα για την κλωνοποίηση κυττάρων ανθρώπινων εμβρύων από τον δρα Ρότζερ Πέντερπεν του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, στο Σαν Φραντσίσκο. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα σενάρια για την κλωνοποίηση των ανθρώπων "ξαναφούντωσαν".

Στην κρίση του καθενός

Κάθε νέα επιστημονική μέθοδος είναι ένα ακόμη "όπλο" που μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους και να εφαρμοστεί σε διάφορα επίπεδα. Εξαρτάται λοιπόν , πιο "χέρι" το χρησιμοποιεί και για ποιους σκοπούς.

Αυτό είναι κάτι που δεν μπορούμε να το ελέγξουμε, επισημαίνει η δρ. Ελένη Κοντογιάννη, εμβρυολόγος-γενετίστρια και συνεχίζει. "Από την άλλη όμως, αυτός δεν είναι λόγος να σταματήσουμε την εξέλιξη της έρευνας. Και εδώ θα πρέπει να τονίσουμε πως η χρήση της κλωνοποίησης για θεραπευτικούς σκοπούς, όπως για παράδειγμα η δημιουργία εμβρύων μόνο λίγων ημερών, από τα οποία μπορούμε να πάρουμε τα βλαστικά κύτταρα που αποτελούν τη βάση για τη δημιουργία ιστών και οργάνων προς μεταμόσχευση, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιστημονικές ανακαλύψεις του αιώνα μας ,αλλά και ένα από τα μεγαλύτερα ευεργετήματα της κλωνοποίησης που δεν μπορούμε να παραβλέψουμε".

Προς αυτήν την κατεύθυνση μάλιστα πριν από λίγες εβδομάδες, οι μεγάλες ιατρικές επιτροπές της Βρετανίας ζήτησαν να δοθεί το "πράσινο φως" στους ερευνητές, να παράγουν κλωνοποιημένα ανθρώπινα έμβρυα, εάν και εφόσον αυτό γίνεται για καθαρά ιατρικούς σκοπούς. Αν και η κυβέρνηση του Τόνι Μπλερ δεν έχει καταλήξει ακόμη, οι Βρετανοί επιστήμονες εκτιμούν πως είναι πια θέμα χρόνου να ξεκινήσουν τα σχετικά πειράματα στη χώρα τους. Παρόμοιες κινήσεις γίνονται και στη ΗΠΑ όπου πριν από δύο εβδομάδες, το Εθνικό Ίδρυμα Υγείας (NIH) ανακοίνωσε πως η κυβέρνηση Κλίντον θα επιτρέψει τη χρηματοδότηση-με δημόσια κονδύλια-των ερευνών για την κλωνοποίηση αρχέγονων κυττάρων, που θα είναι ικανά να αναπαράγουν όλους τους τύπους των ανθρώπινων ιστών.

Αν και το όλο θέμα προχωράει σε πολύ γρήγορους ρυθμούς-πίσω από αυτό κρύβονται και τεράστια οικονομικά συμφέροντα¨ τίθεται σε πολύ χαμηλούς τόνους, καθώς πολλοί είναι εκείνοι που αντιδρούν, υποστηρίζοντας πως κάτι τέτοιο ανοίγει ουσιαστικά και το δρόμο για την κλωνοποίηση ανθρώπων. Είμαστε όμως σε θέση σήμερα να προχωρήσουμε στην δημιουργία ανθρώπινων κλώνων;

"Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει πως στο μέλλον η αναπαραγωγή του ανθρώπινου είδους θα μπορεί να γίνεται και χωρίς τη συμμετοχή και των δύο φύλων;
  • Θεωρητικά, θα μπορούσαμε να πούμε πως ναι. Αν αυτό χρειαζόταν να γίνει, θα μπορούσε. Για την κλωνοποίηση χρειάζεται ένα ωάριο, οπότε σίγουρα χρειάζονται οι γυναίκες.
Απουσία ανδρών

Επιπλέον, ο πυρήνας τους κυττάρου που θα εμφυτεύαμε στο ωάριο θα μπορούσε να προέρχεται από την ίδια τη γυναίκα, γεγονός που σημαίνει πως ένας κλώνος μπορεί να παραχθεί χωρίς τη συμμετοχή του ανδρικού φύλου. Το θέμα όμως, είναι γιατί να προχωρήσουμε σε κάτι τέτοιο, για ποιον λόγο να προχωρήσουμε στην κλωνοποίηση του ανθρώπου, όταν γνωρίζουμε ότι η μέθοδος είναι καινούργια, αδοκίμαστη και με πιθανά μεγάλα προβλήματα.
  • Ένας από τους λόγους δεν θα μπορούσε να είναι η χρησιμοποίηση του ανθρώπου σαν πηγή οργάνων για μεταμόσχευση;

  • Αυτό είναι ένα από τα επιχειρήματα που επικαλούνται όσοι εναντιώνονται στην κλωνοποίηση. Να ξεκαθαρίσουμε κάτι :Όταν μιλάμε για κλώνους, μιλάμε για δίδυμα αδέλφια. Είναι σαν να λέμε πως αν ένα ζευγάρι κάνει εξωσωματική και κλωνοποιήσουμε το έμβρυο, να δώσουμε το ένα στη μητέρα και να κρατήσουμε-να διατηρήσουμε-το άλλο για την περίπτωση που θα χρειαστεί όργανα για μεταμόσχευση το πρώτο. Υπάρχει μία μητέρα που θα έκανε κάτι τέτοιο με τα δίδυμά της; Ε, αυτό είναι πέρα από την ανρώπινη σκέψη.

  • Η κλωνοποίηση μας δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε εκτός από παναμοιότυπους οργανισμούς και πανομοιότυπες προσωπικότητες;

  • Όχι. Αυτοί που θεωρούν πως η γενετική σύσταση του ατόμου είναι εκείνη που καθορίζει και το 100% της προσωπικότητάς του, δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, κάνουν λάθος. Προς αυτήν την κατεύθυνση έχουν γίνει πάρα πολλές μελέτες και πειράματα στους μονοζυγωτικούς διδύμους που έχουν ακριβώς το ίδιο DNA. Τα αποτελέσματα μας δείχνουν πως ενώ υπάρχει γενετική βάση για πολλά στοιχεία της προσωπικότητάς τους, υπάρχουν κι άλλα τόσα στοιχεία τα οποία είναι επίκτητα και τους κάνουν να είναι διαφορετικά άτομα.
Επίκτητες ιδιότητες

Τα γνωρίσματα, όπως η ευφυία, ο χαρκτήρας, η προσωπικότητα, είναι αποτέλεσμα της συνεχούς αλληλεπίδρασης γονιδίων και περιβάλλοντος. Ειδικά στο ρόλο της ευφυίας είναι γνωστό το πόσο μεγάλο ρόλο παίζει η εκπαίδευση. Αυτό που ουσιαστικά φοβόμαστε δεν είναι η κλωνοποίηση, η οποία έτσι κι αλλιώς συμβαίνει στην φύση (δίδυμοι), αλλά η ιδέα που έχουμε γι' αυτήν. Νομίζουμε ότι κλωνοποιούμε τον άνθρωπο, ενώ ουσιαστικά κλωνοποιούμε μόνο το γενετικό του υλικό.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να επισημάνουμε πως μιλάμε για κλωνοποίηση ανθρώπων, κάτι που απαγορεύεται ρητά, με νόμους σχεδόν σε όλες τις χώρες της υφηλίου, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδος, αφήνοντας όμως τα πιριθώρια στους επιστήμονες να συνεχίσουν την έρευνα. Δεν απορρίπτουμε μια τεχνική, γιατί δεν ξέρουμε ποιες θα είναι αργότερα οι συνθήκες-τονίζει η δρ Κοντογιάννη και καταλήγει: Ένας από τους συμβούθλους του προέδρου Κλίντον, όταν απαγορεύτηκε με νόμο η κλωνοποίηση στην Αμερική είχε αναφέρει χαρακτηριστικά :"Απαγορεύεται για την ώρα. Αργότερα δεν ξέρουμε τι θα γίνει και τι καταστάσεις θα έχουμε ν' αντιμετωπίσουμε. Αν για παράδειγμα έχουμε μια πυρηνική καταστροφή που θα απειλήσει το ανθρώπινο γένος ή παρουσιαστούν κάποια προβλήματα στην αναπαραγωγική διαδικασία, τότε πιθανόν να το ξανασκεφτούμε"...

ΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΑ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Οι βελτιωμένες ράτσες ζώων και ειδών φυτών. Η κλωνοποίηση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία ζώων και φυτών που θα είναι ανθεκτικά στις ασθένειες.
  • Τα βελτιωμένα προϊόντα. Με την κλωνοποιήση μας δίνεται η δυνατότητα να παράγουμε τρόφιμα με βελτιωμένη θρεπτική αξία.

  • Η δημιουργία ιστών-όπως αγγείων ή δέρματος-και κατ' επέκταση οργάνων καρδιάς νεφρών-που θα δώσουν άλλη διάσταση στις μεταμοσχεύσεις. Επιπλέον είναι πιο εύκολο και πιο αποτελεσματικό να δημιουργήσουμε ζώα που θα παράγουν τις συγκεκριμένες πρωτείνες που θέλουμε για τη θεραπεία κάποιων ασθενειών.

  • Το απεριόριστο πεδίο μελετών και εμπεριστατωμένων ερευνών. Με την κλωνοποίησηση μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σειρά από γενετικά πανομοιότυπα ζώα, πάνω στα οποία μπορούμε να μελετήσουμε την επίδραση των περιβαλλοντικών παραγόντων στα γονίδια και τους μηχανισμούς γήρανσης μέχρι τις μεταλλάξεις των γονιδίων της καρκινογένεσης κ.ο.κ.
    ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Οι συγγενείς ανωμαλίες που πιθανόν να δημιουργηθούν. Αν πάρουμε ως δεδομένο πως οι μυνοζυγωτικοί δίδυμοι έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τα υπόλοιπα αδέλφια να παρουσιάσουν κάποιες ανατομικές ή γενετικές ανωμαλίες, βλέπουμε πώς ακόμη κι όταν η κλωνοποίηση γίνεται μέσω της φυσικής διαδικασίας, διπλασιάζεται ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων.


  • Τα πολύ χαμηλά-τουλάχιστον προς το παρόν-ποσοστά επιτυχίας της κλωνοποίησης με κυτταρική καλλιέργεια που κυρίως ενδιαφέρει τους επιστήμονες καθώς η μέθοδος αυτή δίνει τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής κλώνων.

  • Εξάλειψη της ποικιλομορφίας. Ένας από τους λόγους που τα θηλαστικά και γενικότερα τα ανώτερα ζώα έχουν επιβιώσει και κυριαρχήσει στη Γη, είναι η ποικιλομορφία τους. Αν προχωρήσουμε στην απόλυτη κλωνοποίηση των ειδών είναι σαν να προδιαγράφουμε τα τέλος μας. Είναι κάτι που επανειλημμένος έχει τονίσει και ο επιστημονικός "πατέρας" της Ντόλυ, ο οποίος μάλιστα συνιστά ότι σε ένα κοπάδι κλωνοποιημένων ζώων, ο αριθμός των γενετικά πανομοιότυπων οργανισμών δεν πρέπει να ξεπερνά το 5% του συνολικού αριθμού των ζώων.

  • Κακή χρήση της κλωνοποίησης. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει, να αποτρέψει ή να δημιουργήσει τις ασφαλιστικές εκείνες δικλίδες για την περιορισμένη ή συγκεκριμένη χρήση της κλωνοποιήσης. Στην ιστορία της ανθρωπότητας έχουν καταγραφεί κατά καιρούς δεκάδες ονόματα τρελών επιστημόνων, εκκεντρικών εκατομμυριούχων και παρανοικών ηγεμόνων που ήταν έτοιμη να κάνουν τα πάντα για να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους ή την υστεροφημία τους.

Τα πρώτα πειράματα στους ανθρώπους

Οι πρώτοι άνθρωποι κλώνοι είναι όλοι εκείνοι που δημιουργήθηκαν σε ένα από τα πιο θαυμαστά εργαστήρια της φύσης ...τη μήτρα. Πρόκειται για τους "γνήσιους" διδύμους, που γεννιούνται από την διάσπαση ενός κυττάρου-οι μονοζυγωτικοί-οι οποίοι και μοιράζονται ακριβώς το ίδιο DNA. Παρά ταύτα η ύπαρξη τους δεν δημιούργησε ποτέ κανέναν προβληματισμό-και πως θα γινόταν άλλωστε - καθώς αν και αποτελούν δύο πανομοιότυπους οργανισμούς παραμένουν πάντα μοναδικοί ανάμεσα στο "πληθυσμό" των υπόλοιπων διδύμων.

Στην περίπτωση όμως της μαζικής παραγωγής ανθρώπινων κλώνων, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά και κάτι τέτοιο φυσικά μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο στα επιστημονικά εργαστήρια. Στη δεκαετία του '70, οι φήμες πως οι επιστήμονες είχαν πετύχει να δημιουργήσουν ανθρώπινους κλώνους δημιούργησαν μεγάλη αναστάτωση . Ο συγγραφέας Ντέιβιτ Μ. Ρόρβικ ,υποστήριζε στο βιβλίο του "Κατ' εικόνα αυτού" ότι παρήχθη πραγματικά ο κλώνος ενός εκατομμυριούχου, ο οποίος και ήταν 1,5 ετών στα μέσα του 1978.

Τον Απρίλιο του 1978 η λαϊκή εφημερίδα "Μόντερν Πίπλ" παρουσίασε μια φωτογραφία του Έλβις Πρίσλευ και ένα έμβρυο στην πρώτη της σελίδα, με τον τεράστιο τίτλο "Ο κρυφός γιος του Έλβις που παρήχθη με κλωνισμό", αναφέροντας πως ο Πρίσλευ ξόδεψε περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια για να αφήσει πίσω του έναν αρσενικό κληρονόμο του "και κατ' εικόνα αυτού". Σε εσωτερική σελίδα, αναφερόταν ακόμα πως ο κλώνος του Πρίσλευ δημιουργήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου του 1978-δηλαδή οκτώ μήνες πριν από το θάνατό-από ειδικούς επιστήμονες, που συγκεντρώθηκαν γι' αυτόν το σκοπό στο εργαστήριο του Γκουάμ. Ανεξάρτητα όμως από τις όποιες φήμες-και ήταν πολλές στα χρόνια που ακολούθησαν-για τη δημιουργία ανθρώπων-κλώνων, η πρώτη επιβεβαιωμένη και τουλάχιστον επίσημα γνωστή κλωνοποιήση ανθρώπινων εμβρύων πραγματοποιήθηκε το 1993 και επιτεύχθηκε με τη μέθοδο της κυτταρικής διαίρεσης-μιμείτο δηλαδή τη δημιουργία των φυτικών κλώνων. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκον από τον Αμερικανό ερευνητή Τζέρι Χόλ, με σκοπό τη δημιουργία πανομοιότυπων εμβρύων- στο πλαίσιο των ερευνών της εξωσωματικής γονιμοποίησης -και έμενε μόνο σε επίπεδο επιστημονικής παρατήρηση. Τότε δημιουργήθηκαν 17 πανομοιότυπα έμβρυα που έφθασαν μέχρι το σχηματισμό των 32 κυττάρων, όπου και σταμάτησε ο πολλαπλασιασμός τους, με αποτέλεσμα κανένα από αυτά να μη ζήσει περισσότερο από έξι μέρες. Οι επιστήμονες τότε δήλωσαν ότι έπρεπε να προηγηθεί ευρεία συζήτηση επί του ηθικού μέρους της ανακάλυψης τους πριν προχωρήσουν στην ολοκλήρωσή της. Το πρώτο όμως και πιο δύσκολο βήμα, έχει γίνει.

[ back ]