Back to Main

  Back to previous

 
  News

 
  Articles

 
  Press Room













 

 
Γυναικείες Κουβέντες με την Αλεξία Μπακογιάννη
Περιοδικό "ELLE", Μάρτιος 2007
Δρ Ελένη Κοντογιάννη Εμβρυολόγος-Γενετίστρια,
Επιστημονική Διευθύντρια "IVF & Genetics"

Κάθε μήνα μία γυναίκα με σημαντική δράση στον τομέα της ανοίγει την καρδιά της και μιλά για όλα στην Αλεξία Μπακογιάννη. Σ' αυτό το τεύχος η δρ Ελένη Κοντογιάννη, εμβρυολόγος-γενετίστρια, λύνει πολλές απορίες μας σχετικά με την επιστήμη της.

ELLE:  Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το επάγγελμα;
ΕΛΕΝΗ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ:  Αποφάσισα ν' ασχοληθώ παρακινημένη από ένα μεγάλο πάθος.  Όταν ήμουν δεκαέξι ετών, ήταν η εποχή που η εξωσωματική γονιμοποίηση και η γενετική έκαναν δειλά δειλά τα πρώτα τους βήματα.  Είχα διαβάσει μια συνέντευξη του Ρόμπερτ Έντουαρντς, του ανθρώπου που ανακάλυψε την εξωσωματική, και αυτό με είχε συναρπάσει.  Είχα πάει τότε σε μια διάλεξή του.  Εκεί ο εξαιρετικά επιτυχημένος επιστήμονας αφιέρωσε σε ένα δεκαεξάχρονο παιδί δεκαπέντε λεπτά για να του εξηγήσει γιατί αυτό που κάνει είναι τόσο σημαντικό.  Μαγεύτηκα, άφησα τα προηγούμενα όνειρα που είχαν να κάνουν με αιγυπτιολογία, αρχαιολογία κ.λπ. και είπα πως αυτό θέλω να κάνω.

ELLE:  Δεν είχατε καμία σχέση με την Ιατρική;
Ε.Κ.:  Όχι, καμία. Βρήκα καταπληκτική την ιδέα, δηλαδή, ότι μπορούμε να δούμε τη γέννηση της ζωής μπροστά στα μάτια μας, πως μπορούμε να επηρεάσουμε και να βοηθήσουμε ένα ζευγάρι το οποίο δεν μπορεί να κάνει παιδί και να κάνουμε ένα όνειρό του πραγματικότητα.  Μιλάμε πλέον για τρία εκατομμύρια παιδιά στον κόσμο που έχουν γεννηθεί μετά από εξωσωματική, και περίπου δυόμισι χιλιάδες που έχουν «γεννηθεί» από τα χέρια μου, το οποίο είναι συγκινητικό!

ELLE:  Απ' ότι καταλαβαίνω όμως, η γενετική δεν έχει να κάνει μόνο με εξωσωματική.
Ε.Κ.:  Η γενετική είναι ένας τεράστιος κλάδος που έχει να κάνει ουσιαστικά με «προβλεπτική» ιατρική, αν μπορούμε να πούμε έτσι.  Μπορείς να δεις από τη γονιδιακή σύσταση ποιες ασθένειες έχει μεγαλύτερη προδιάθεση να εμφανίσει το έμβρυο στο μέλλον και ποιες μικρότερη.  Προσωπικά, αυτό που με ενδιέφερε ήταν η γενετική ανθρώπου.  Αυτό, όμως, που με είχε πραγματικά συγκλονίσει ήταν όταν πήγα στο Λονδίνο για το διδακτορικό μου και ανέλαβα θέμα για την προεμφυτευτική διάγνωση.  Δηλαδή, να κάνουμε για πρώτη φορά διάγνωση σε ένα έμβρυο πριν καν το εμφυτεύσουμε στη μήτρα, ώστε όταν ξεκινήσει μια εγκυμοσύνη να γνωρίζουμε από την αρχή πως το παιδί που θα γεννηθεί θα είναι υγιές.

ELLE:  Ένας άνθρωπος που ασχολείται τόσο πολύ με αυτό το κομμάτι, φαντάζομαι, θα ενδιαφέρεται κυρίως για την έρευνα.
Ε.Κ.:  Είχα ασχοληθεί πολύ με την έρευνα, αλλά μου άρεσε πάρα πολύ και η σχέση μου με τους ασθενείς.  Όταν ασχολείσαι αποκλειστικά και μόνο με την έρευνα, ουσιαστικά προτείνεις ουτοπικά πράγματα.  Για παράδειγμα, βλέπουμε ότι είναι πολύ εύκολο σε πρωτόκολλα ερευνών να συστήνεται σε κάποιον να κάνει τρεις λαπαροσκοπήσεις.  Όποιος έχει κάνει έστω και μισή επέμβαση, όμως, ξέρει πόσο δύσκολα είναι αυτά τα πράγματα.  Με το να αφιερώνεσαι αποκλειστικά στην έρευνα, χάνεις πολύ την επαφή σου με τον άνθρωπο και δεν γνωρίζεις εάν αυτό που κάνεις είναι πραγματικά χρήσιμο.  Στο νοσοκομείο μου υπήρχε ένας συνδυασμός κλινικής πρακτικής και έρευνας.  Αυτό το βρήκα ιδανικό και το συνεχίζω μέχρι τώρα.

ELLE:  Κατά τη διάρκεια όλης αυτής της πορείας σας αντιμετωπίσατε κάποιο πρόβλημα λόγω του φύλου σας ή επειδή βρισκόσασταν στο εξωτερικο δεν υπήρξε κάποιο θέμα;
Ε.K.:  Δεν θα το έλεγα.  Ούτως ή άλλως, η γενετική είναι μια καινούρια επιστήμη. Οι πατέρες και οι μητέρες της εξωσωματικής είναι εξήντα ετών.  Δεν θα έλεγα ότι αντιμετώπισα ρατσισμό ούτε λόγω φύλου ούτε λόγω εθνικότητας.

ELLE:  Προλαβαίνετε να έχετε προσωπική ζωή;
E.K.:  Άνετα.  Μπορεί κανείς να έχει προσωπική ζωή, όμως χρειάζεται μια ιεράρχηση.  Υπήρξαν στιγμές - όπως όταν έκανα το διδακτορικό μου - που δεν είχα όχι απλώς προσωπική, αλλά καθόλου ζωή!  Ήταν όμως συγκλονιστικό, γιατί επρόκειτο για τη χαρά της δημιουργίας.  Μετά φυσικά και υπάρχει προσωπική ζωή, γιατί ως άνθρωπος αλλά και ως επιστήμονας δεν είσαι ολοκληρωμένος αν δεν την έχεις!  Θεωρώ ότι αν κάποιος είναι συνεχώς κλεισμένος σε ένα εργαστήριο δεν μπορεί να είναι σωστός επιστήμονας.  Δεν γνωρίζει ποιες είναι οι ανάγκες στη σημερινή κοινωνία, δεν έχει προβληματιστεί πάνω σε θέματα ηθικής. Γιατί η γενετική και η ηθική είναι δύο αλληλένδετα ζητήματα, τα οποία δεν λύνονται αν είσαι απομονωμένος και τα σκέφτεσαι μόνος σου.  Οπότε θεωρώ δεδομένο πως για να είναι κάποιος σωστός επιστήμονας πρέπει να είναι κοινωνικός και σκεπτόμενος, ώστε να βρίσκει δύναμη για τη δουλειά του.  Εγώ αντλώ αυτήν τη δύναμη από την οικογένειά μου και από τους ανθρώπους που αγαπώ.  Και είμαι ευγνώμων σε εκείνους που βρίσκονται στη ζωή μου και με στηρίζουν.

ELLE:  Γενετική και ηθική, όπως και εσείς είπατε, είναι ένα μεγάλο πολυσυζητημένο ζήτημα.  Ποια είναι η δική σας άποψη σε αυτό το θέμα;
Ε.Κ.:  Θα σας θυμίσω τι είχε γίνει όταν ξεκίνησε η διάδοση της αναισθησίας για τα χειρουργεία.  Υπήρχαν και τότε πολλές φιλοσοφικές μελέτες και ντιμπέιτ σχετικά με το αν η αναισθησία είναι κάτι που στερώντας μας το αίσθημα του πόνου, μας κάνει λιγότερο ανθρώπους.  Αν μια γυναίκα δεν πονέσει στη γέννα, δεν θα αγαπήσει το παιδί της;  Τέτοιοι προβληματισμοί υπήρχαν εκείνη την εποχή.  Τώρα μας φαίνονται αστείοι, γιατί δεν μπορούμε να φανταστούμε τον ευατό μας και την ιατρική χωρίς την αναισθησία.

ELLE:  Θεωρείτε ώριμη την κοινωνία πάνω σε αυτό το κομμάτι;
E.K.:  Ώριμη δεν είναι καμία κοινωνία, ποτέ, για οτιδήποτε καινούριο.  Δεν υπάρχει, π.χ., διαφορά ανάμεσα στους Έλληνες και στους Άγγλους.  Αλλά υπάρχει τεράστια παραπληροφόρηση σε θέματα ιατρικής και γενετικής.  Δεν θεωρώ ότι η ελληνική κοινωνία βρίσκεται πολύ πίσω, αντίθετα, ακούω συχνά αρκετά ενδιαφέροντες προβληματισμούς.  Όταν, για παράδειγμα, πηγαίνω σε κάποιο δείπνο ή σε ένα πάρτι και λέω τι δουλειά κάνω, μου θέτουν σημαντικά ερωτήματα.  Επίσης, στα σχολεία μου κάνουν καταπληκτικές ερωτήσεις!

ELLE:  Ποια είναι η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση που σας έχουν κάνει;
E.K.:  Ένα μικρό παιδάκι μου είχε πει: «Αν κλωνοποιήσω τον εαυτό μου, θα είναι ο άλλος ίδιος με μένα ή θα είναι σαν τον αδελφό μου;  Θα τον αγαπάω;  Θα είναι σαν εμένα, σαν να βλέπω το χέρι μου, ή σαν να βλέπω τον αδελφό μου;».  Του απάντησα: «Θα είναι σαν να βλέπεις τον αδελφό σου, θα μοιάζετε πολύ, θα σας αρέσουν άλλα παιχνίδια, θα έχετε το ίδιο DNA, την ίδια ομάδα αίματος κ.λπ. άλλα θα είστε δύο διαφορετικοί άνθρωποι με άλλη προσωπικότητα».

ELLE:  Και εγώ είχα αυτή την απορία.
Ε.Κ.:  Αυτή είναι η πιο συχνή ερώτηση.  Πάντα μας ρωτούν για την κλωνοποίηση.  Βέβαια, έχει βοηθήσει και το Χόλυγουντ να αποκτήσει η κλωνοποίηση διαστάσεις που δεν υπήρχαν.  Δυστυχώς, πολλές φορές «βοηθούν» και επιστήμονες, οι οποίοι προσπαθώντας να αποσπάσουν προσωπικά οφέλη, δίνουν επιστημονικό βάρος σε κάτι που δεν υπάρχει.  Είμαι πολύ υπέρ της κλωνοποίησης ιστών και ζωτικών οργάνων, δηλαδή να φτιάξουμε πανομοιότυπους γενετικά ιστούς και όργανα στο εργαστήριο, ώστε να μπορέσουν αυτά να χρησιμοποιηθούν για μεταμόσχευση, πράγμα το οποίο ήδη έχει αρχίσει και γίνεται.

ELLE:  Υποστηρίζετε τη θεραπευτική κλωνοποίηση;
E.K.:  Ναι, δηλαδή τη δημιουργία στο εργαστήριο οργάνων για μεταμόσχευση.  Αυτό θεωρώ πως θα είναι σωτήριο όταν το καταφέρουμε με αξιοπιστία και συνέπεια.  Ωστόσο η δημιουργία ενός ανθρώπινου κλώνου, για παράδειγμα, δεν έχει κανένα λόγο ύπαρξης.  Άλλωστε αντιμετώπισε πάρα πολλά προβλήματα, αφού η κλωνοποίηση σε πειραματόζωα έχει εμφανίσει ένα τεράστιο ποσοστό γενετικών και συγγενών ανωμαλιών.  Αν μιλάμε για κλωνοποίηση ανθρώπου, η ευθύνη να φέρουμε στον κόσμο με κάποια μέθοδο ένα παιδί είναι τεράστια, ειδικά για την υγεία του, την οποία οφείλουμε να διασφαλίσουμε με κάθε τρόπο.  Όταν, λοιπόν, η κλωνοποίηση έχει δείξει στα πειραματόζωα ότι δημιουργεί πιο πολλά προβλήματα από όσα λύνει, το να προσπαθήσουμε να αναταράξουμε κάτι τέτοιο με αφήνει πραγματικά άφωνη.  Επιπλέον η κλωνοποίηση ενός ατόμου μεγάλης ηλικίας σημαίνει ότι αυτό το κύτταρο ήδη θα έχει ηλικία π.χ. εξήντα ετών.  Εάν από αυτό δημιουργηθεί ένα κλωνοποιημένο μωρό, όταν θα γίνει τεσσάρων ετών θα είναι όντως τεσσάρων ή εξήντα τεσσάρων; (!)  Αυτά είναι ερωτήματα τα οποία δεν έχουν απαντηθεί ακόμη.  Την ιδέα αυτή - της κλωνοποίησης ανθρώπου - τη θεωρώ θέμα επιστημονικής φαντασίας.

Η δρ Κοντογιάννη είναι επιστημονική διευθύντρια του Ινστιτούτου Γυναικολογίας και Αναπαραγωγής και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας.  Επίσης, είναι η πρώτη παγκοσμίως επιστήμονας που έκανε προεμφυτευτική διάγνωση.

.

 

[ back ]